Christus Koning

Plaats in de kerk: rechts in apsis priesterkoor
Atelier F. Nicolas en Zonen, 1903

Het verhaal

De scène, waarin een groepje heiligen en engelen eerbiedig voor Christus bijeenkomt, is niet te herleiden tot één bepaald bijbelverhaal. Christus is hier voorgesteld als koning. Geen gewone koning, want zijn koningschap 'is niet van deze wereld', zoals hij zelf zegt in het evangelie van Johannes. Zijn heerschappij is alomvattend en heeft betrekking op het eeuwige Rijk van God. De koningstitel benadrukt in overdrachtelijke zin zijn volmaaktheid en wijsheid alsmede zijn Goddelijke aard, waardoor hij verheven is boven gewone mensen.

Het kerkelijk feest van Christus Koning wordt in 1925 ingesteld door paus Pius XI om tegenwicht te bieden aan het laïcisme (lekenmoraal) en atheïsme van die tijd. In 1970 wordt de titel van het feest gewijzigd in 'Christus koning van het heelal'.

In de liturgie wordt vooral verwezen naar de lofrede op God in Efeziërs 1,9-10: "Hij heeft ons in al zijn wijsheid en inzicht dit mysterie onthuld: zijn voornemen om met Christus de voltooiing van de tijd te verwezenlijken en zijn besluit om alles in de hemel en op aarde onder één hoofd bijeen te brengen, onder Christus."

De afbeelding

Op het raam zijn veel personen afgebeeld. De belangrijkste is de verrezen Christus, rechtsboven. Hij is voorgesteld als koning met een kroon op zijn hoofd en zittend op een troon. Op zijn rechterhand en linkervoet zijn de littekens te zien van de kruisiging. Het geopende boek in zijn linkerhand toont de alfa en de omega, de eerste en laatste letter van het Griekse alfabet.

In de Bijbel zegt Christus:"Ik ben de alfa en de omega, de eerste en de laatste, het begin en het einde." De twee letters symboliseren zijn almacht. De troon staat niet op aarde, maar op wolkjes, wat erop duidt dat zijn koningschap boven alles verheven is. Om zijn statuur nog eens te onderstrepen heeft de kunstenaar hem groter afgebeeld dan de andere figuren.

Rechts van Christus, links op het raam, bevinden zich drie engelen. Zij bevinden zich op dezelfde hoogte als Christus, want ook zij behoren tot het hemelrijk. Aan de voeten van Christus knielen vijf heiligen vol eerbied neer. Dat het heiligen zijn, kunnen we zien aan de krans rond hun hoofd, de zogeheten nimbus. Zij mogen hun Meester als uitverkorenen aanschouwen in zijn ultieme verschijning.

Een bisschop en een monnik vertegenwoordigen de geestelijkheid. De bisschop, met rijkversierde bisschopsstaf, mijter en pontificale handschoenen (pontifex is de titel van bisschop en paus), is hoogstwaarschijnlijk Willibrordus, patroonheilige van de parochie en van Berghem.

Van de monnik, helemaal rechts - met grijze pij, geopend bijbelboek en staf - weten we de naam niet. Duidelijke attributen ontbreken. Misschien is hij een franciscaan of Franciscus van Assisi zelf. In het naburige Megen is een belangrijk franciscaner klooster gevestigd en veel pastoors in Berghem waren franciscanen.

De derde mannelijke heilige is met zekerheid te identificeren: het is Laurentius, een diaken uit Rome. Het woord 'diaken' komt uit het Grieks en betekent dienaar. De eerste diakens zijn helpers van de apostelen; zij zijn belast met armenzorg. Later helpt de diaken de priester ook bij kerkelijke plechtigheden.

Laurentius draagt een rode dalmatiek (gewaad van een diaken) met daaronder een albe (wit onderkleed). De palmtak (teken van triomf) in zijn hand wijst erop dat hij martelaar was voor het geloof, en het ijzeren rooster dat voor hem staat, vertelt hoe dat gebeurde: hij werd geroosterd boven een vuur.

Volgens de legende onderging hij de marteling zonder angst en daagde hij zelfs zijn folteraars uit met de woorden: "De ene kant is nu gebraden, braad ook de andere kant."

De vrouwelijke heilige met de miskelk, geheel links, is Barbara. Boven de kelk zweeft een hostie, een rond stukje gewijd brood dat gelijkstaat aan het lichaam van Christus en bij de communie (gemeenschap met Christus) aan de gelovigen wordt uitgedeeld. Barbara was patrones van de 'zalige dood': sterven na ontvangst van de eucharistie (als onderdeel van de laatste sacramenten). Haar bekendste attribuut, een toren, is hier afwezig.

Het verhaal gaat dat de jonge Barbara, een dame van grote schoonheid, door haar tirannieke, heidense vader in een toren werd opgesloten ter bescherming tegen ongewenste blikken. Zij weigerde elke huwelijkskandidaat die haar werd voorgesteld en bekeerde zich tot het christelijke geloof. Hierop ontstak haar vader in woede. Omdat zijn dochter trouw bleef aan haar geloofsovertuiging, liet hij haar uiteindelijk onthoofden.

De andere vrouw, schuin voor de monnik, is Catharina van Alexandrië, een Egyptische koningsdochter die zich door een kluizenaar liet dopen. De Romeinse keizer Maxentius had een oogje op haar en probeerde haar daarom van haar geloof af te brengen. Maar zelfs de argumenten van vijftig wijsgeren brachten haar niet aan het wankelen. Maxentius wilde haar vervolgens laten radbraken op een martelwerktuig bestaande uit vier houten wielen. Volgens de legende werd dit verhinderd door een engel of bliksemschicht die de wielen vernielde. Hierna werd zij onthoofd.

Op het raam is onderaan een gebroken wiel te zien. Boven in het rozetraam lezen we IHS, net als op de eerdergenoemde hostie bij Barbara. Het is een afkorting van de naam Jezus in het Grieks (IHESUS).

meer informatie :

vorige : de kruisdood van Christus