St. Lambertus, Lith

de geboorte van Jezus

Plaats in de kerk: apsis priesterkoor, linkerbvenster boven
Atelier F. Nicolas en Zonen, ontwerper C.J. Stahl, 1901

Het raam bestaat uit twee taferelen. ‘De geboorte van Jezus’ is gekoppeld aan ‘Mozes in het biezen mandje’, een oudtestamentische voorafbeelding.

Het verhaal

Het raam bestaat uit twee taferelen. ‘De geboorte van Jezus’ is gekoppeld aan ‘Mozes in het biezen mandje’, een oudtestamentische voorafbeelding.

Het verhaal

Jozef reist met zijn zwangere vrouw Maria vanuit Nazareth naar Bethlehem, omdat hij zich volgens een besluit van keizer Augustus moet laten registreren in de plaats waar hij vandaan komt. In Bethlehem blijkt in de herberg geen plaats voor hen en daarom bevalt Maria in een stal van haar kind.

In de omgeving bevinden zich herders, die in de nachtelijke uren waken bij hun kudde op het veld. Zij worden bezocht door een engel Gods en schrikken hevig. Maar de engel blijkt gekomen om het goede nieuws te brengen dat in de ‘stad van David’ een redder is geboren, door God gezonden met een hoopvolle boodschap voor de mensheid.

Volgens de engel zullen de herders het pasgeboren kind vinden gewikkeld in doeken en liggend in een kribbe. Zij spoeden zich naar Bethlehem en vinden daar Maria, Jozef en het kind, zoals de engel heeft gezegd. Zij vertellen wat hun is overkomen en iedereen die het hoort is verwonderd.

Na acht dagen, bij zijn besnijdenis, krijgt het kind de naam Jezus, zoals de engel had gezegd die de geboorte negen maanden daarvoor aankondigde.

De afbeelding

Het kind Jezus in de kribbe vormt het middelpunt van het tafereel. Zijn hoofd is omgeven door een nimbus als teken van goddelijkheid, met het ingeschreven kruis als vooruitwijzing naar zijn lijden. Hij heeft zijn armpjes gespreid. Maria, rechts in beeld, kijkt liefdevol naar haar pasgeboren kind en houdt met beide handen de doek vast waarin zij het heeft gewikkeld. Jozef, die aanzienlijk ouder is dan zijn vrouw, staat linksachter met een houten staf in zijn rechterhand. Hij en Maria hebben een nimbus rond het hoofd.

Drie herders bezoeken het kind. Zij hebben niet tot de volgende dag gewacht, wat te zien is aan de sterrenhemel, die als een decoratief patroon is uitgewerkt. Helemaal bovenaan, boven het rieten dak van de stal, verschijnt een grote stralende ster. Dat is de ster die in het evangelie de weg wijst naar de plek waar het kind is geboren.

Op de kale bodem van de geboortestal knielt de jongste van de drie herders met het hoofd ver voorovergebogen. Hij heeft uit respect voor het kindje in de kribbe zijn hoed afgedaan en is in gebed. Naast hem ligt een lammetje op de grond. Dit dier is te interpreteren als het Lam Gods, een beeld van Jezus, die door zich te laten kruisigen een offer brengt voor de mensheid (lammeren waren offerdieren).

De andere twee herders knielen ook voor het kind en hebben hun handen deemoedig gevouwen. De herder links, kalend en met bakkebaarden, is van hen het duidelijkst in beeld. Hij is de oudste en draagt een opvallende rode mantel. Aan zijn gordel is een veldfles vastgemaakt, zijn wandelstok ligt op de grond.

Achter Maria staan een os en een ezel. Deze dieren verwijzen naar een profetie in het Bijbelboek Jesaja. God waarschuwt daar het joodse volk: “Ik heb mijn kinderen opgevoed en grootgebracht, maar ze zijn tegen mij in opstand gekomen. Een rund herkent zijn meester, een ezel kent zijn voederbak, maar Israël mist elk inzicht, mijn volk leeft in onwetendheid.” Naar aanleiding van deze tekst en van een verkeerde vertaling van Habakuk 3:2 – “Te midden van twee dieren zult gij worden geopenbaard.” – plaatste men de os en de ezel bij de kribbe om ons eraan te herinneren dat beesten vaak trouwer zijn dan mensen.

Men dacht aan nog iets anders. De os werd beschouwd als een rein dier en de ezel als onrein. Hun aanwezigheid maakte duidelijk dat zowel het reine volk (joden/de herders) als het onreine volk (heidenen/de magiërs) Jezus erkende als zijn nieuwe Heer.

De stal zou gesitueerd zijn in een overblijfsel van het paleis van David, een voorvader van Jezus. Dit verklaart de marmeren zuil links. Op diverse kunstwerken vanaf de veertiende eeuw wordt de zuil toegevoegd aan de geboortescène. Het tafereel heeft een architecturale omlijsting in gotische stijl. Het onderste deel van het raam is een symmetrisch ornamentvlak met bladmotieven.

meer informatie :

volgende : Mozes in een biezen mandje
vorige : de verering van Lambertus